ஸ்ரீப₄க₃வாநுவாச-
இத₃ம் ஶரீரம் கௌந்தேய க்ஷேத்ரமித்யபி₄தீ₄யதே |
ஏதத்₃யோ வேத்தி தம் ப்ராஹு: க்ஷேத்ரஜ்ஞ இதி தத்₃வித₃: || (13-1)
க்ஷேத்ரஜ்ஞம் சாபி மாம்வித்₃தி₄ ஸர்வக்ஷேத்ரேஷு பா₄ரத |
க்ஷேத்ரக்ஷேத்ரஜ்ஞயோர்ஜ்ஞாநம் யத்தஜ்ஜ்ஞாநம் மதம் மம|| (13-2)
தத்க்ஷேத்ரம் யச்ச யாத்₃ருச்ச யத்₃விகாரி யதஶ்ச யத் |
ஸ ச யோ யத்ப்ரபா₄வஶ்ச தத்ஸமாஸேந மே ஶ்ருணு || (13-3)
ரிஷிபி₄ர்ப₃ஹுதா₄ கீ₃தம் ச₂ந்தோ₃பி₄ர்விவிதை₄: ப்ருத₂க் |
ப்₃ரஹ்மஸூத்ரபதை₃ஶ்சைவ ஹேதுமத்₃பி₄ர்விநிஶ்சிதை: || (13-4)
மஹாபூ₄தாந்யஹங்காரோ பு₃த்₃தி₄ரவ்யக்தமேவ ச |
இந்த்₃ரியாணி த₃ஶைகம் ச பஞ்ச சேந்த்₃ரியகோ₃சரா: ||(13-5)
இச்சா₂ த்₃வேஷஸ்ஸுக₂ம் து₃க்க₂ம் ஸங்கா₄தஶ்சேதநாத்₄ருதி:|
ஏதத் க்ஷேத்ரம் ஸமாஸேந ஸவிகாரமுதா₃ஹ்ருதம் || (13-6)
அமாநித்வமத₃ம்பி₄த்வம் அஹிம்ஸா க்ஷாந்திரார்ஜவம் |
ஆசார்யோபாஸநம் ஸௌசம் ஸ்தை₂ர்யமாத்மவிநிக்₃ரஹ : || (13-7)
இந்த்₃ரியார்த்தே₂ஷு வைராக்₃யமநஹங்கார ஏவ ச |
ஜந்மம்ருத்யுஜராவ்யாதி₄து₃க்க₂தோ₃ஷாநுத₃ர்ஶநம் || (13-8)
அஸக்திரநபி₄ஷ்வங்க₃: புத்ரதா₃ரக்₃ருஹாதி₃ஷு |
நித்யம் ச ஸமசித்தத்வம் இஷ்டாநிஷ்டோபபத்திஷு ||(13-9)
மயி சாநந்யயோகே₃ந ப₄க்திரவ்யபி₄சாரிணீ |
விவிக்த தேஶஸேவித்வம் அரதிர்ஜநஸம்ஸதி₃ || (13-10)
அத்₄யாத்மஜ்ஞாநநித்யத்வம் தத்வஜ்ஞாநார்த்த₂ த₄ர்ஷனம்|
ஏதத் ஜ்ஞாநமிதி ப்ரோக்தம் அஜ்ஞாநம் யத₃தோ(அ)ந்யதா₂|| (13-11)
ஜ்ஞேயம் யத் தத் ப்ரவக்ஷ்யாமி யஜ்ஜ்ஞாத்வா (அ)ம்ருதமஶ்நுதே |
அநாதி₃ மத்பரம் ப்₃ரஹ்ம ந ஸத்தந்நாஸது₃ச்யதே || (13-12)
ஸர்வத: பாணிபாத₃ம் தத் ஸர்வதோ(அ)க்ஷிஶிரோமுக₂ம் |
ஸர்வதஶ்ஶ்ருதிமல்லோகே ஸர்வமாவ்ருத்ய திஷ்ட₂தி || (13-13)
ஸர்வேந்த்₃ரியகு₃ணாபா₄ஸம் ஸர்வேந்த்₃ரியவிவர்ஜிதம் |
அஸக்தம் ஸர்வப்₄ருச்சைவ நிர்கு₃ணம் கு₃ணபோ₄க்த்ரு ச || (13-14)
ப₃ஹிரந்தஶ்ச பூ₄தாநாமசரம் சரமேவ ச |
ஸூக்ஷ்மத்வாத் தத₃விஜ்ஞேயம் தூ₃ரஸ்த₂ம் சாந்திகே ச தத் || (13-15)
அவிப₄க்தம் ச பூ₄தேஷு விப₄க்தமிவ ச ஸ்தி₂தம் |
பூ₄தப₄ர்த்ரு ச தஜ்ஞேயம் க்₃ரஸிஷ்ணு ப்ரப₄விஷ்ணு ச || (13-16)
ஜ்யோதிஷாமபி தஜ்ஜ்யோதி: தமஸ: பரமுச்யதே |
ஜ்ஞாநம் ஜ்ஞேயம் ஜ்ஞாநக₃ம்யம் ஹ்ருதி₃ ஸர்வஸ்ய விஷ்டி₂தம்|| (13-17)
இதி க்ஷேத்ரம் ததா₂ ஜ்ஞாநம் ஜ்ஞேயம் சோக்தம் ஸமாஸத: |
மத்₃ப₄க்த ஏதத்₃விஜ்ஞாயமத்₃பா₄வாயோபபத்₃யதே || (13-18)
ப்ரக்ருதிம் புருஷம் சைவ வித்₃த்₄யநாதீ₃ உபா₄வபி |
விகாராம்ஶ்ச கு₃ணாம்ஶ்சைவ வித்₃தி₄ ப்ரக்ருதிஸம்ப₄வாந் || (13-19)
கார்யகாரணகர்த்ருத்வே ஹேது: ப்ரக்ருதிருச்யதே |
புருஷஸ்ஸுக₂து₃க்கா₂நாம் போ₄க்த்ருத்வே ஹேதுருச்யதே || (13-20)
புருஷ: ப்ரக்ருதிஸ்தோ₂ ஹி பு₄ங்க்தே ப்ரக்ருதிஜாந் கு₃ணாந்|
காரணம்கு₃ணஸங்கோ₃(அ)ஸ்ய ஸத₃ஸத்₃யோநி ஜந்மஸு || (13-21)
உபத்₃ரஷ்டா(அ)நுமந்தா ச ப₄ர்த்தா போ₄க்தா மஹேஶ்வர:|
பரமாத்மேதி சாப்யுக்தோ தே₃ஹே(அ)ஸ்மிந் புருஷ: பர: || (13-22)
ய ஏநம் வேத்தி புருஷம் ப்ரக்ருதிம் ச கு₃ணைஸ்ஸஹ |
ஸர்வதா₂ வர்த்தமாநோ(அ)பி ந ஸ பூ₄யோ(அ)பி₄ஜாயதே || (13-23)
த்₄யாநேநாத்மநி பஶ்யந்தி கேசிதா₃த்மாநமாத்மநா |
அந்யே ஸாங்க்₂யேந யோகே₃ந கர்மயோகே₃ந சாபரே || (13-24)
அந்யே த்வேவமஜாநந்த: ஶ்ருத்வா(அ)ந்யேப்₄ய உபாஸதே |
தே(அ)பி சாதிதரந்த்யேவ ம்ருத்யும் ஶ்ருதிபராயணா:|| (13-25)
யாவத் ஸம்ஜாயதே கிஞ்சித் ஸத்வம் ஸ்தா₂வரஜங்க₃மம் |
க்ஷேத்ரக்ஷேத்ரஜ்ஞஸம்யோகா₃த் தத்₃வித்₃தி₄ ப₄ரதர்ஷப₄ || (13-26)
ஸமம் ஸர்வேஷு பூ₄தேஷு திஷ்ட₂ந்தம் பரமேஶ்வரம் |
விநஶ்யத்ஸ்வவிநஶ்யந்தம் ய: பஶ்யதி ஸ பஶ்யதி || (13-27)
ஸமம் பஶ்யந் ஹி ஸர்வத்ர ஸமவஸ்தி₂தமீஶ்வரம் |
ந ஹிநஸ்த்யாத்மநாத்மாநம் ததோ யாதி பராம் க₃திம்||(13-28)
ப்ரக்ருத்யைவ ச கர்மாணி க்ரியமாணாநி ஸர்வஶ: |
ய: பஶ்யதி ததா₂(ஆ)த்மாநமகர்த்தாரம் ஸ பஶ்யதி || (13-29)
யதா₃ பூ₄தப்ருத₂க்₃பா₄வமேகஸ்த₂மநுபஶ்யதி |
தத ஏவ ச விஸ்தாரம் ப்₃ரஹ்ம ஸம்பத்₃யதே ததா₃ || (13-30)
அநாதி₃த்வாந்நிர்கு₃ணத்வாத் பரமாத்மா(அ)யமவ்யய : |
ஶரீரஸ்தோ₂(அ)பி கௌந்தேய ந கரோதி ந லிப்யதே || (13-31)
யதா₂ ஸர்வக₃தம் ஸௌக்ஷ்ம்யாதா₃காஶம் நோபலிப்யதே |
ஸர்வத்ராவஸ்தி₂தோ தே₃ஹே ததா₂(ஆ)த்மா நோபலிப்யதே|| (13-32)
யதா₂ ப்ரகாஶயத்யேக: க்ருத்ஸ்நம் லோகமிமம் ரவி: |
க்ஷேத்ரம் க்ஷேத்ரீ ததா₂ க்ருத்ஸ்நம் ப்ரகாஶயதி பா₄ரத || (13-33)
க்ஷேத்ரக்ஷேத்ரஜ்ஞயோரேவமந்தரம் ஜ்ஞாநசக்ஷுஷா |
பூ₄தப்ரக்ருதிமோக்ஷம் ச யே விது₃ர்யாந்தி தே பரம் || (13-34)